Kosmiczne słówka
Atmosfera Atmosfera to warstwa gazów otaczających planetę. Ziemska atmosfera zawiera tlen, dzięki któremu oddychamy.
Atomy i molekuły Atomy są głównym budulcem Wszechświata. Materia składa się z niewielkich cząstek zwanych atomami. Ludzkie ciało złożone jest z wielu miliardów atomów!
Biały karzeł Kiedy gwiazda podobna do Słońca wypali swoje paliwo, zaczyna się zapadać. Materia wewnątrz gwiazdy zostaje ściśnięta do niewielkiej objętości i powstaje biały karzeł.
Brązowy karzeł Brązowe karły to "prawie gwiazdy". W odróżnieniu od gwiazd, nigdy nie były wystarczającą gorąc, by rozpoczęły się w ich wnętrzu reakcje termojądrowe produkujące energię.
Ciemna energia Astronomowie wiedzą ile ciemne energii istnieje we Wszechświecie (ok. 68%), ponieważ obserwują w jaki sposób oddziałuje z materią. Poza tym, ciemna materia jest wielką zagadką.
Ciemna materia Ciemna materia to tajemniczy materiał, który zawdzięcza nazwę faktowi, że nie wyświeca żadnego światła. We Wszechświecie znajduje się 5 razy więcej ciemnej materii niż widzialnej.
Ciemne mgławice Ciemne mgławice wyglądają jak dziury na nocnym niebie (są całkowicie czarne). Niemniej jednak, nie są puste. To grube chmury kosmicznego gazu i pyłu blokujące wszelkie światło.
Czarna dziura Czarne dziury powstają, gdy bardzo masywne gwiazdy umierają i są ściśnięte do niezwykle małej objętości. Mają bardzo silną grawitację, więc mogą nawet pochłonąć światło.
Czarny karzeł Czarny karzeł to ostatnie stadium życia gwiazdy podobnej do Słońca. Kiedy gwiazda stygnie, nie wyświeca już światła, więc staje się czarnym karłem.
Czerwony karzeł Czerwony karzeł to gwiazda, która w porównaniu z innymi gwiazdami jest stosunkowo niewielka i chłodna. Ich kolor (czerwony) związany jest z charakteryzującą je niską temperaturą.
Czerwony olbrzym Kiedy gwiazda podobna do Słońca traci zapasy wodoru, zaczyna się powiększać i staje się bardziej czerwona - powstaje czerwony olbrzym.
Desz słoneczny Tak jak na Ziemi, na Słońcu czasem pada deszcz. Ale nie jest to woda, ale naładowany, rozgrzany gaz, nazywany plazmą.
Droga Mleczna Droga Mleczna to Galaktyka, w której żyjemy. Słońce jest jedną ze 100 miliardów gwiazd w Drodze Mlecznej.
Dysk galaktyczny Galaktyki spiralne mają kształt dysku (jak płyta CD) ze zgrubieniem centralnym. Płaski obszar nazywamy galaktycznym dyskiem, składającym się z gazu, pyłu i młodych gwiazd.
Dysk protoplanetarny Dysk protoplanetarny to pierścień gazu otaczający młodą gwiazdę. Dysk taki może przekształcić się w układ planetarny, jak w przypadku Układu Słonecznego.
Egzoplaneta Planeta pozasłoneczna to planeta krążąca wokół gwiazdy poza naszym Układem Słonecznym.
Fale grawitacyjne Fale grawitacyjne powstają w trakcie energetycznychwydarzeń, jak np. eksplozja gwiazdy lub zderzenie czarnych dziur. Jak fale na wodzie, przypominają fale w czasoprzestrzeni.
Fale radiowe Ale radio to rodzaj niewidzialnego światła. Są wykorzystywane w komunikacji do przesyłu sygnałów. Telefony komórkowe i telewizory korzystają z tego rodzaju promieniowania.
Galaktyczne halo Każda galaktyka otoczona jest materią w formie halo. Składa się ono ze starych gromad gwiazd, kosmicznego pyłu i gazu oraz ciemnej materii.
Galaktyka eliptyczna Wyróżniamy trzy rodzaje galaktyk, które mają różne kształty. Galaktyki eliptyczne są w kształcie piłki do rugby. Są to stare galaktyki, bez obszarów formowania nowych gwiazd.
Galaktyka gwiazdotwórcza Galaktyki gwiazdotwórcze to galaktyki, w których gwiazdy powstają bardzo szybko - przeważnie 10 000 razy szybciej niż w normalnych galaktykach!
Galaktyka karłowata Galaktyki karłowate są znacznie mniejsze niż standardowe galatyki. Składa się na nie zaledwie kilka miliardów gwiazd, a nie (jak w przypadku normalnych galaktyk) setek miliardów.
Galaktyka nieregularna Wyróżniamy trzy rodzaje galaktyk, które mają różne kształty. Galaktyki nieregularne występują w wielu różnych kształtach i rozmiarach.
Galaktyka spiralna Wyróżniamy trzy rodzaje galaktyk, które mają różne kształty. Galaktyki spiralne są najpiękniejsze, posiadają długie rozgwieżdżone ramionami skręcone wokół centralnego wybrzuszenia
Galaxy Galaktyka to olbrzymia grupa gwiazd, wraz z gazem i pyłem. Galaktyka którą zamieszkujemy nazywa się Drogą Mleczną.
Gazowy olbrzym Jowisz, Saturn, Uran i Neptun to tzw. gazowe olbrzymy. Są one znacznie większe od planet wewnętrznych Układu Słonecznego i składają się głównie z gazu.
Gęstość Gęstość jest miarą tego, jak dużo materii znajduje się w danym obiekcie. Na przykład, balon i kula do gry w kręgle mają takie same rozmiary, ale różną gęstość.
Grawitacja Grawitacja to siła, która działa na wszystkie obiekty posiadające masę. Utrzymuje nasze stopy na ziemi, a Ziemię i inne planety na orbitach wokół Słońca.
Gromada gwiazd Gromada gwiazd to grupa gwiazd związanych grawitacją w przestrzeni kosmicznej. Gromada gwiazd może się składać z kilkuset lub wielu milionów obiektów.
Gromady kuliste Gromady kuliste to olbrzymie grupy gwiazd związanych ze sobą grawitacją. Składają się czasem z setek tysięcy, czy nawet milionów gwiazd.
Gromady otwarte Gromay otwarte to grupy gwiazd powstałych z tego samego obłoku gazu i pyłu. Składają się z tysięcy gwiazd lekko związanych ze sobą grawitacyjnie.
Gwiazda Gwiazda to olbrzymia kula gorącego i świecącego gazu, utrzymywana przez działanie grawitacji. Najbliższą nam gwiazdą jest Słońce.
Gwiazda neutronowa Kiedy gwiazda o dużej masie osiąga kres jej życia, eksploduje. Jądro gwiazdy, które przetrwa wybuch zostaje ściśnięte do niewielkiej objętości i nazwane jest gwiazdą neutronową.
Jednostka Astronomiczna (AU) Jednostka Astronomiczna to średnia odległość pomiędzy środkiem Ziemi a środkiem Słońca (około 150 milionów kilometrów).
Kometa Komety składają się z lodu, pyłu i odłamków skalnych, więc czasem nazywane są "brudnymi kulami śnieżnymi". Pochodzą z zewnętrznych rejonów Układu Słonecznego i krążą wokół Słońca.
Korona Korona słoneczna to warstwa gorącego gazu otaczającego Słońce.
Księżyc Księżyc jest naturalnym satelitą okrążającym planetę. Większość planet Układu Słonecznego posiada co najmniej jednej księżyc, jak Ziemia, niektóre z planet mają ich kilkadziesiąt
Masa Masa mówi nam jak dużo materii ma dane ciało. To stała wartość, w odróżnieniu od wagi obiektu. To ile dany obiekt waży zależy od grawitacji, jaka na niego działa.
Meteoroid Meteoroid to niewielki odłamek skalnych podróżujący w przestrzeni kosmicznej. Meteoroidy są mniejsze niż planetoidy, a ich rozmiary mogą sięgać od ziarna ryżu do metra długości.
Meteoryt Gdy meteoroid, kometa lub planetoida spadnie na Ziemię, zwana jest meteorytem. Średnio każdego roku wpada w ziemską atmosferę ok. 15 000 ton meteoroidów i pyłu kosmicznego.
Meteoryt Kiedy meteoroid wpada w ziemską atmosferę, tworzy ślad światła nazywany meteorytem (lub czasem błędnie "spadającą gwiazdą").
Mgławica Mgławica to obłok gazu i pyłu znajdujący się w przestrzeni kosmicznej. Niektóre z nich to pozostałości po umierających gwiazdach, inne - miejsca narodzin gwiazd.
Mgławica planetarna Mgławica planetarna nie ma nic wspólnego z planetami. To obłok kosmicznego gazu i pyłu powstały w momencie, gdy podobna do Słońca gwiazda wyrzuca swe zewnętrze warstwy w przestrzeń
Mgławice emisyjne Mgławice emisyjne to obłoki kosmicznego gazu i pyłu, ogrzewane przez znajdujące się niedaleko gwiazdy. Obłoki tracą ciepło wypromieniowując światło (jak jak neony).
Mgławice refleksyjne Mgławice refleksyjne to obłoki kosmicznego pyłu, które odbijają światło pochodzące od bliskich gwiazd. Takie obłoki są zazwyczaj koloru niebieskiego.
Mikrofale Mikrofale to rodzaj niewidzialnego światła. Wykorzystywane są do przesyłania informacji, ponieważ mogą podróżować w deszczu, śniegu, czy też przez chmury.
Miliard Miliard to tysiąc milionów (1 000 000 000).
Milion Milion to tysiąc tysięcy (1 000 000).
Molekuły Molekuła to cząsteczka składająca się z co najmniej dwóch atomów. Np. woda jest molekułą złożoną z dwóch atomów wodoru i jednego atomu tlenu.
Naturalne satelity Istnieją dwa rodzaje satelitów: naturalne i sztuczne. Satelity naturalne to ciała niebieskie krążące wokół innych obiektów, jak np. Księżyc krążący wokół Ziemi.
Obiekty bliskie Ziemi (NEO) Obiekty bliskie Ziemi (nazywane także NEO) to niewielkie ciała w Układzie Słonecznym, jak np. planetoidy lub komety, który zbliżają się do Ziemi.
Obiekty z katalogu Messiera Katalog Messiera to lista 110 kosmicznych obiektów, stworzona w XVII wieku przez francuskiego astronoma Charlesa Messiera.
Obłok Oorta Większość astronomów uważa, że Obłok Oorta to olbrzymia warstwa wokół Układu Słonecznego, która składa się z komet i lodowych odłamków.
Orbita Orbita to droga po której porusza się dane ciało, satelita, czy np. statek kosmiczny. Ziemia poruszając się po orbicie wokół Słońca potrzebuje rok na wykonanie całego obiegu.
Ośrodek międzygwiazdowy Ośrodek międzygwiazdowy (ISM) to materia znajdująca się w przestrzeni kosmicznej między gwiazdami - głównie pył i gaz.
Pas Kuipera Pas Kuipera to ciemny, zimny obszar Układu Słonecznego znajdujący się poza orbitą Neptuna. Astronomowie uważają, że składa się z komet, planetoid i innych małych lodowych ciał.
Pas Planetoid Pas Planetoid to rejon Układu Słonecznego między orbitami Marsa i Jowisza. Znajduje się w nim wiele planetoid i planet karłowatych.
Pierwiastki Istnieje ponad sto różnych rodzajów atomów, zwanych pierwiastkami. Atomy poszczególnych pierwiastków są identyczne. Przykładami pierwiastków są tlen, żelazo czy złoto.
Planeta Planeta, jak np. Ziemia czy Jowisz, jest olbrzymim ciałem krążącym wokół gwiazdy jak Słońce. Planeta nie świeci własnym światłem, lecz odbija światło gwiazdy.
Planeta karłowata Planeta karłowata to obiekt w Układzie Słonecznych, który jest większy od komety, ale mniejszy od planety. Nasz Układ Słoneczny ma pięć znanych planet karłowatych, w tym Plutona.
Planeta typu ziemskiego Merkury, Wenus, Ziemia i Mars to planety typu ziemskiego. Wszystkie te planety mają rozmiary podobne do Ziemi i są planetami skalistymi.
Planetoida Planetoidy to bryły skalne i metalu będące pozostałościami po tworzeniu się Układu Słonecznego. Większość z nich znajduje się między orbitami Marsa i Jowisza (Pas Planetoid).
Podczerwień Podczerwień to rodzaj niewidzialnego światła. Ludzkie ciało promieniuje w podczerwieni, więc detektory podczerwone można używać jako kamer nocnych.
Pole magnetyczne Pole magnetyczne to obszar wokół magnesu, gdzie można wyczuć siłę przyciągającą lub odpychającą.
Pozostałości po supernowej Pozostałości po supernowej to obłok kosmicznego gazu i pyłu powstały w wyniku eksplozji masywnej gwiazdy.
Promieniowanie gamma Promieniowanie gamma to rodzaj niewidzialnego światła. Jest najbardziej energicznym rodzajem promieniowania i powstaje np. w trakcie wybuchu supernowej.
Promieniowanie X Promieniowanie X to rodzaj niewidzialnego światła. Może przechodzić przez materiały jak np. skóra czy mięśnie, więc jest wykorzystywane do prześwietlania kości.
Pulsar Pulsary to niezwykle zwarte obiekty obracające się kilkaset razy na sekundę. Wyświecają fale radiowe, które omiata Ziemię w formie pulsów, przypominając latarnie morskie.
Pył kosmiczny Pył kosmiczny składa się z maleńkich cząstek materii znajdujących się w przestrzeni kosmicznej. Dziesiątki tych cząstek można by zmieścić w objętości główki od szpilki.
Robot Robot to urządzenie kontrolowane przez komputer. Roboty potrafią wykonywać wiele czynności, jak np. czyszczenie dywanów, kontrolowanie teleskopów czy nawet budowanie samochodów!
Rok świetlny Rok świetlny to miara odległości. Jest to dystans, jaki przemierzy światło w ciągu roku - ok. 9.4 trylionów kilometrów.
Siła Siła może mieć działanie przyciągające lub odpychające na dany obiekt. Przykładem siły jest tarcie czy grawitacja.
Słońce Słońce jest gwiazdą i centralnym ciałem Układu Słonecznego. Wszystko co się w nim znajduje porusza się wokół Słońca. Bez światła od Słońca nie istniałoby życie na Ziemi.
Soczewkowanie grawitacyjne Masywne obiekty, jak np. galaktyki czy ich grupy, zaginają promienie świetlne poprzez działanie grawitacji. To zjawisko nazywamy "soczewkowaniem grawitacyjnym"
Średnica Średnica to odległość pomiędzy najszerszymi częściami sfery lub koła. Przykładowo - średnica Ziemi wynosi ok. 12 700 kilometrów.
Supernowa Supernowa to wybuch, w którym umiera masywna gwiazda. Supernowe to jedne z najbardziej energetycznych zjawisk - w trakcie ich wybuchu powstaje tyle światła ile wyświeca galaktyka!
Światło widzialne Istnieje kilka rodzajów światła, m.in. światło widzialne. To jedyny rodzaj światła, który mogą zarejestrować nasze oczy. Światło widzialne składa się ze wszystkich kolorów tęczy.
Sztuczne satelity Sztuczne satelity powstały na Ziemi i zostały wysztrzelone w kosmos. Są niezmiernie przydatne m.in. w zbieraniu i przekazywaniu informacji, komunikacji, czy nawigacji.
Teleskop Teleskop to narzędzie używane do obserwacji obiektów, które znajdują się daleko. Często używa się ich do oglądania odległych planet, gwiazd i galaktyk.
Układ podwójny Cztery na pięć obserwowanych przez nas każdej nocy gwiazd to nie pojedyncze gwiazdy, ale ich pary lub grupy. Dwie gwiazdy nazywamy układem podwójnym.
Układ Słoneczny Układ Słoneczny składa się ze Słońca i wszystkich obiektów, które wokół niego krążą. Należy do niego osiem planet, pięć planet karłowatych, księżyce, komety, planetoidy itp.
Ultrafiolet Ultrafiolet (UV) jest rodzajem niewidzialnego światła. Fale UV są wysokoenergetyczne, a promienie UV pochodzące ze Słońca mogą spowodować uszkodzenie komórek skórnych i poparzenie.
Wielki Wybuch Ok. 14 miliardów lat temu cały Wszechświat mieścił się w objętości tysiące razy mniejszej niż główka szpilki. Właśnie wtedy nastąpił wybuch i powstał Wszechświat, który dziś znamy.
Wszechświat Wszechświat to wszystko co istnieje, planty, gwiazdy, galaktyki i wszelkie inne obiekty znajdujące się zarówno na Ziemi, jak i w przestrzeni kosmicznej.
Zaćmienie Księżyca Zjawisko kiedy Ziemia znajduje się między Księżycem a Słońcem i Księżyc zostaje całkowicie okryty jej cieniem nazywamy "zaćmieniem Księżyca".
Zaćmienie Słońca Zjawisko kiedy Księżyc przechodzi między Słońcem a Ziemią i blokuje światło Słońca nazywamy "zaćmieniem Słońca".
Zgrubienie centralne Galaktyki spiralne posiadają zgrubienie znajdujące się w ich centrum. Złożone jest ono ze starych gwiazd oraz kosmicznego gazu i pyłu.

Głodny wiedzy? Przeczytaj więcej...

Czym jest Space Scoop?

Poznaj tajniki astronomii

Inspirujemy nowe pokolenie odkrywców kosmosu

Przyjaciele Space Scoop

Skontaktuj się z nami

This website was produced by funding from the European Community's Horizon 2020 Programme under grant agreement n° 638653