Le nim ucholajil uchaq’ajisaxik ucholajil kaj
Jan. 7, 2016

Le ucholajil kaj xuquje’ kuchaq’ajisaj le jastaq. Le taq ucholajil xe’lq’aq’ are taq utz’aqatil k’aslemal, le taq ral q’ij chi’l k’i taq jastaq le kqilo,  xa k’ut le taq ucholajil xe’lq’a’q are nab’e la’ xewinaqirisaxik.

Le taq ucholajil xe’lq’aq’ winaqirisam ruk’ taq uxe’r le ub’ina’am xe’lq’aq’. Pacha’, le ja’ are jun ucholajil xe’lq’aq’ winaqirisam ruk’ xe’lq’aq’ rech alaxja’ chi’l jun xe’lq’aq rech uk’u’xal kaqiq’. Xa k’ut le taq ucholajil xe’lq’aq man ktuxan ta la  apawije’, le ucholajil q’aqtewal rajawaxik ujunamil.

Pa taq le kaj chi unaqaj taq ch’umil, jawi’ sib’alaj nim ucholajil q’aqtewal, k’o jujun taq ucholajil xe’lq’aq le man kkowinb’ex ta uwinaqirisaxik. Le nim uxo’l taq ch’umil, jawi’ sib’alaj qajinaq wi le ucholajil q’aqtewal, xuquje’ man kkowinb’ex ta uwinaqirisaxik. Rumal jujun taq utz’aqatil ke’ab’ajirik. Are chi kaqak’oxomaj rij jawi’ kariqitaj wi le jalajoj taq ub’antajik jastaq pa le uwakaj le e nik’ol uwakaj kilawachim jun ch’umil sutinaq jun pim mulq’ab’ rech sib’ chi’l taq ulew rech uwakaj le pa jun q’ij na kutik na taq planetas.

Ka’il pa le mulq’ab’ le sutinaq chi rij le ch’umil – jawi’ le q’aq’ tew are q’as utz – xriqitaj sib’ le ruk’a’am taq jule’ wi taq jastaq. Maj taqb’al k’uxaj na chanim. Le nim ub’antajik are chi’ xriqitaj nik’aj chik sib’ ruk’ we jule’ taq jastaq pa jun ukab’ mulq’ab’, k’a naj chech le uq’aq’al le ch’umil. Kawil keb’ mulq’ab’ pa we k’ak’ tzaqb’al k’u’x wachib’al.

We wachinem ri' man k'o ta mayijab'al chech. Xa k'u chi kech le Astrónomos sib'alaj rajawaxik. Kuya' ub'ixik chi kech chi le moléculas utz keya' pa taq k'olib'al jawije' man eye'm taj. Le uk'isb'al tzij, wa' wene' kuya' saqil chi rij taq le moléculas rech le qaSistema Solar, chi xwokik pa jun setesik kajunamataj ruk' le sutinaq rij le k'ajol ch'umil.

Ajawatal juq'attzij

Le moléculas are' q'axel tzij chi kixo'l taq ch'umil jas ri kakib'ij chi qech janipa' xuquje' jawi' kewok wi jalajoj kib'antajik taq moléculas. ¡Le moléculas riqom pa le Uwachulew kuya' ub'ixik chi qech, chi nim chech le ja' are sib'alaj ri'j chi uwach le uwaq'ij!

This Space Scoop is based on a Press Release from ALMA.
ALMA

Elena Tambriz, Luis Jaminez, Ricardo Guarcha

Wachib'al
Okib'al rech Man k'ax ta utz'ajtz'ib'axik
Nik'aj chi Space Scoops

¿K'o kawaj kaweta'maj na? chaweta'maj nik'aj chik...

¿Jas uwach ri' Space Scoop?

Chariqa' nik'aj chik Unik'oxik uwakaj

Uk'utik chi kiwach k'ak' taq nik'ol uwakaj

Achi'il rech Space Scoop

Chojach'ab'ej

We uxaq web' xwinaqirisax rumal le cholb'al chak rech le Wokaj rech Europa Horizon 2020, ruk' le uwujil uk'amik chak rech tob'anem n° 638653.